تاریخ مد

۱۷ دی ۱۳۹۸

تاریخ مد در ایران

برخی تاریخچه مد در ایران را از دربار قاجارها می­دانند.[۱]ناصرالدین شاه به دخترش تاج­السلطنه -زمانی که هنوز بچه بود- امر می­کرد، لباس­های اروپایی ترجیحاً صورتی و سفید بپوشد. بعدها لباس­هایی که وی در نامزدی و مهمانی­های عروسی­اش پوشید، ساخته شده از ابریشم صورتی با ساتن سفید بود که با تور سر به سبک عروس­های اروپایی کامل می­شد.[۲]

خاندان پهلوی و وارد کردن مد غربی

شمس دختر بزرگ و محبوب رضاشاه سال ۱۳۱۳ با مادر بانفوذ خود تاج­الملوک و خواهر کوچک­ترش راهی سوئیس شد تا به دیدار برادر -که مدتی بود در آن­جا به تحصیل اشتغال داشت- بشتابد. این دیدار مدت شش ماه به طول انجامید و دو خواهر -که تا آن زمان و تنها از زبان معلم خویش مادام ارفع با غرب آشنا شده بودند- از نزدیک با شیوه زندگی، آزادی معاشرت، پیروی از مد و لباس و حتی شیوه مهمانی­های آنان آشنا ساخت و خود از عوامل مهم تجدّدگرایی و غرب­گرایی خاندان پهلوی شد. این گرایش به غرب پس از سفر دوم آنان به اروپا در سال ۱۳۱۶ افزایش یافت. در این زمان ملکه مادر و دخترانش از سوی سلاطین اروپایی مورد استقبال قرار گرفتند و با خانواده­های بزرگ اروپایی رفت و آمد کردند. به هر صورت سفر دوم آنان به اروپا تغییرات شگرفی در روحیات آنان پدید آورد. از آن به بعد با تغییر آرایش گیسوان، آرایش چهره و استفاده از لوازم آرایش، چهره­ای تازه یافته، با استفاده از لباس­های مد غربی، به پا کردن چکمه و پالتو و بارانی­های مختلف مظهر شیک­پوشی و زیبایی در جامعه (حداقل در میان خانواده­های درباری و اشراف) شدند و به­این ترتیب با گرایش پاره­ای از خانم­های مرفّه به تقلید از این سیستم، چندین مؤسسة آرایشگری، خیاطی، مراکز ورود ژورنال­های خارجی، مقدّمات رواج تفکر غربی و غرب­گرایی را فراهم ساختند.[۳]

زنان خاندان پهلوی، هزینه زیادی برای لباس صرف می­کردند و پوشیدن لباس­های زیبا و گران­قیمت آخرین مدل -که طراحی و دوخت آن در اروپا انجام شده بود- برای آنان مایه تفاخر و غرور بود. اشرف در پاریس خیاط مخصوص داشت و با یکی از مؤسسات بزرگ خیاطی در فرانسه شریک بود. به گفته خودش، هرسال چند دست لباس تازه از طراحان اروپایی مانند لانون و دیور می­خرید. سفارش­های ملکه دربار سلطنتی به­تنهایی هرماهه مبلغ هنگفتی را عاید خیاطان و مؤسسه­های دوزندگی پاریس می­کرد. زیباترین و گران­بهاترین لباس­ها باتوجه به تازه­ترین مدل­های روز اروپایی و آمریکایی از سوی ملکه دربار و سایر زنان درباری به این­گونه مؤسسه­ها سفارش داده می­شد و هیچ محدودیتی از نظر هزینه و دستمزد نداشت.[۴]

مقام معظم رهبری می­فرمایند: «یک روز عده­ای غرب­زده چشم­های خود را بستند و گفتند، ما باید همه­چیز را از غرب بگیریم. آن­ها چه چیزی را از غرب گرفتند؟ یکی از خصوصیات خوبی که اروپایی­ها دارند، خطرپذیری است؛ منشأ عمده موفقیت­های آن­ها این بوده است. آیا غرب­زده­های ما این را گرفتند و به ایران آوردند؟ آیا ایرانی­ها ریسک­پذیر شدند؟ خصوصیت خوب دیگر آن­ها عبارت از پشتکار و از کار نگریختن است؛ آیا آن را به ایران آوردند؟ بزرگ­ترین و ماهرترین مکتشفان و دانشمندان غربی کسانی­اند که سال­های متمادی با زندگی­های سخت در اتاق خود نشستند و چیزی را کشف کردند. انسان وقتی زندگی آن­ها را می­خواند، می­بیند چگونه زندگی کردند. آیا این روحیه تلاشِ خستگی­ناپذیر فقط برای علم را به ایران آوردند؟ این­ها بخش­های خوب فرهنگ غربی بود؛ این­ها را که نیاوردند؛ پس چه چیزی را آوردند؟ اختلاط زن و مرد و آزادیِ عیاشی و پشت میزنشینی و ارزش کردن لذات و شهوات را آوردند! رضاخان قلدر وقتی خواست از غرب برای ما سوغات بیاورد، اولین چیزی که آورد، عبارت از لباس و رفع حجاب بود؛ آن هم با زور سرنیزه و همان قلدریِ قزاقی خودش. لباس­ها باید بلند نباشد، باید کوتاه باشد؛ کلاه باید این طوری باشد؛ بعد همان را هم عوض کردند: اصلاً باید کلاه­شاپو باشد! اگر کسی جرأت می­کرد غیر از کلاه پهلوی ـ کلاهی که آن موقع با این عنوان شناخته می­شد ـ کلاه دیگری سرش بگذارد یا غیر از لباس کوتاه چیزی بپوشد، باید کتک می­خورد و طرد می­شد؛ این چیزها را از غرب گرفتند!»[۵]

[۱]. سامان عابری، قطار مد در ریل فرهنگ و زمان، روزنامه جام جم، ش ۳۵۰۷، ص ۱۰٫

[۲]. فاطمه حامدی­خواه، مدهایی که از مد افتاد، همان، ش ۳۵۰۷، ص ۱۱٫

[۳]. نیلوفر کسری، زنان ذی نفوذ خاندان پهلوی، ص ۸۰٫

[۴]. شهلا بختیاری، مفاسد خاندان پهلوی، ص۱۳۴٫

[۵]. مقام معظم رهبری، جوان از منظر رهبری، ص ۲۳ و ۲۴٫

دیدگاهتان را بنویسید